-निश्चल निङलेकु
पाथीभरा मन्दिर नेपालको एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो, जहाँ हिन्दू धर्मावलम्बी र किराँत समुदायका मानिसहरू दुवैको आस्था र श्रद्धा गहिरो छ। मन्दिरको पवित्रता र त्यहाँको परम्परा जति महत्त्वपूर्ण छन्, त्यति नै यस क्षेत्रको सामाजिक र आर्थिक संरचनामा पनि यसको ठूलो भूमिका छ। यस्ता स्थितिमा, पाथीभरा मन्दिरको चुचुरोमा केवलकार निर्माण गर्ने योजनाले धार्मिक, सांस्कृतिक, र आर्थिक दृष्टिकोणबाट कुनै पनि हालतमा उचित हुने छैन भन्ने मेरो दृढ विश्वास छ।
धार्मिक आस्थाका दृष्टिकोणबाट
पाथीभरा मन्दिरको चुचुरोमा पुग्नका लागि भक्तजनहरूले पार गर्ने प्रक्रिया अत्यन्त महत्त्वपूर्ण धार्मिक अनुष्ठान र पूजा विधिहरूसँग जोडिएको छ। मन्दिरको शिरसम्म पुग्दा भक्तजनहरूले फेदि देखि नै विशेष पूजा र अनुष्ठानहरू गर्दै पवित्र ध्वजाहरू, तोरणहरू र सिखाहरू (धागोहरू) बाँध्ने परम्परा छ। यो केवल धार्मिक कृत्य मात्र होइन, आस्थाको गहिराइमा डुबेकै यात्रा हो। तर, केवलकारमार्फत शिरसम्म पुग्नु भनेको तीर्थयात्रिको यो पवित्र र अर्थपूर्ण अनुष्ठान अधुरो गर्नु हो, जसले भक्तजनहरूको धार्मिक अनुभवलाई अपूर्ण बनाउनेछ। यसरी, पाथीभरा मन्दिरको धार्मिक महत्त्व र परम्परा संरक्षण गर्नका लागि केवलकारको निर्माण अत्यन्त असंगत देखिन्छ।
आर्थिक र सामाजिक दृष्टिकोण
पाथीभरा मन्दिरको क्षेत्रीय अर्थतन्त्र पनि ठूलो असरमा पर्नेछ। हरेक वर्ष, लाखौँ भक्तजनहरूले पाथीभरा मन्दिरको यात्रा गर्दछन्। यो यात्रा गर्दा, करिब ४ सय स्थानिय व्यक्तिहरूलाई रोजगारको अवसर प्राप्त हुन्छ। त्यस्तै, फेदि देखि शिरसम्मका विभिन्न स्थानमा साना तथा मझौला व्यापार व्यवसायहरू चलिरहेका छन्, जहाँ स्थानिय उत्पादनका सामानहरू, फलफूल, पुजासामाग्री आदि बिक्री गरिन्छ। यी व्यापार व्यवसायहरू स्थानीय अर्थतन्त्रको एक महत्त्वपूर्ण अंश हुन् र हजारौं परिवारहरूको जीविकोपार्जनको स्रोत बनेका छन्। तर, यदि केवलकारको योजना कार्यान्वयनमा आउँछ भने, यो केवल ती व्यक्तिहरूको लागि सहज हुने मात्र हो, जसले आर्थिक रूपमा यस सेवा प्रयोग गर्न सक्षम हुनेछन्। यसका कारण, स्थानिय व्यापार र स्वरोजगारका अवसरहरूमा ठूलो ह्रास आउन सक्छ। स्थानिय उत्पादनको माग घट्न सक्छ र आयातित वस्त्र र कृत्रिम सामाग्रीको बजारमा वृद्धि हुनेछ, जसले स्थानिय व्यापारलाई प्रतिकूल प्रभाव पार्नेछ।
केवलकारको लागत र पहुँचको समस्या
केवलकार सञ्चालन गर्दा यसका लागतहरू पनि एक प्रमुख चुनौती बनिरहन्छ। उदाहरणका लागि, काठमाडौंको चन्द्रागिरी डाँडामा रु. ७०० खर्च गर्न नसक्ने व्यक्तिहरूलाई केवलकारको सेवा उपलब्ध हुँदैन। यसले गर्दा एक ठूलो जनसंख्याको पहुँच सीमित हुनेछ र तीर्थयात्रा गर्ने प्रक्रिया न केवल महँगो हुनेछ, बरु तिनका लागि कठिन पनि हुनसक्छ।
अलि सहज बनाउनका लागि स्थानिय परिकार र सामाग्रीहरू जो फेदि देखि शिरसम्म पाइन्छन्, तिनीहरूको स्थानमा केवल आयातित वस्त्र र कृत्रिम फूलहरूको बृद्धि हुनेछ, जसले स्थानिय उत्पादनको बजारलाई सिकुड़न लगाउनेछ।
केदारनाथ र मानसरोवरको उदाहरण
भारतका केदारनाथ र मानसरोवर जस्ता धार्मिक स्थलहरूको उदाहरण लिँदा, त्यहाँ केवलकारको निर्माण गरिएन। यी स्थानका व्यापारीहरूले बुझ्न सकेका छन् कि यस्तो सुविधा पारंपरिक अर्थतन्त्र र स्थानिय जीवनशैलीलाई नोक्सान पुर्याउँछ। यसै कारण, पाथीभरा मन्दिरका धार्मिक, सांस्कृतिक र आर्थिक आयामहरूलाई ध्यानमा राखेर, केवलकारको योजना पुनः विचार गर्न आवश्यक छ।
निष्कर्ष
पाथीभरा मन्दिरको विकास गर्दा यसको धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक मूल्यलाई प्राथमिकता दिनु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। यदि केवलकारको योजना स्थानिय समुदायको स्वावलम्बन र परम्परालाई धक्का पुर्याउने खालको छ भने, यसलाई पुनः विचार गर्नु पर्छ। धार्मिक स्थलहरूको विकासमा केवल तात्कालिक सुविधाको मात्र होइन, दीर्घकालिक सामाजिक र सांस्कृतिक प्रभावहरूको पनि गम्भीर विश्लेषण आवश्यक छ।
समग्रमा, पाथीभरा मन्दिरको आस्था र परम्परालाई सम्मान गर्दै, यसको संरक्षण र संवर्धनका लागि दीर्घकालिक र सन्तुलित योजनाहरू अघि बढाउनु सर्वोत्तम हुने छ।
