एजेन्सी । बुधबार केन्द्रीय गृहमन्त्री अमित शाह र किसान नेताहरुबीचको महत्वपूर्ण बैठकमा देशको नजर टिकेको थियो । त्यो बैठक पनि सकिएको थिएन र करिब एक बजे आएको समाचारले देशलाई हल्लायो । मानिसहरूको नजर मोबाइलको स्क्रिन र टिभीमा अड्कियो।
समाचार यस्तो थियो कि पत्याउन सजिलो थिएन। भारतका चिफ अफ डिफेन्स स्टाफ जनरल विपिन रावत र उनको टोलीको हेलिकप्टर दक्षिण भारतको कन्नूरमा दु,र्घटनाग्रस्त भएको छ । भारत सरकार वा भारतीय सेनाले कुनै आधिकारिक जानकारी दिएको छैन। त्यतिबेलासम्म मानिसहरू सबै ठीक होस् भनी प्रार्थना गरिरहेका थिए।
दिउँसो १ः५३ बजे भारतीय वायुसेनाले ट्वीटमार्फत जानकारी गरायो, ‘भारतीय वायुसेनाको हेलिकप्टर एमआई–१७ कन्नूर नजिक दु,र्घटनाको शिकार भएको छ । यसमा जनरल विपिन रावत छन् । दु,र्घटनाको कारण पत्ता लगाउन अनुसन्धान भइरहेको घोषणा गरिएको छ ।’
समाचार साँचो भइसकेको थियो, जसलाई सारा देश झुटो होस् भनेर प्रार्थना गरिरहेको थियो, तर जनरल रावतको स्वास्थ्यबारे ठोस जानकारी भने आएको छैन । सञ्चारमाध्यम र प्रत्यक्षदर्शीहरूले दु,र्घटना भ,यानक भएको र कसैको बाँच्ने आशा कमै रहेको बताएका छन् । तैपनि जनताले केही चमत्कार होला भन्ने आशा गरेका थिए र जनरल रावत जीवितै रहेको खबर आयो ।
जनताले सूचनाको लागि सरकारतिर हेरिरहेका थिए । रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले संसदमा बोलेका थिए तर जनरल रावतको स्वास्थ्यबारे केही भनेनन् । अनुमान र आशंकाका बीचमा देशका सेनापति जिउँदै छन् भन्ने अपेक्षा थियो तर साँझ ६ः०३ बजे भारतीय वायुसेनाले आफ्नो विज्ञप्तिमा जनरल रावतको मृ,त्यु भएको पुष्टि गर्यो । ‘गहिरो दुखको साथ, यो अब पुष्टि भएको छ कि जनरल विपिन रावत, उनकी पत्नी मधुलिका रावत र अन्य ११ जना जो हेलिकप्टरमा सवार थिए यो दु,र्भाग्यपूर्ण दु,र्घटनामा मृ,त्यु भएको छ,’ वायुसेनाले भन्यो।
त्यसको ठीक २६ मिनेटपछि साँझ ६ः२९ बजे प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले जनरल रावतको निध,नमा शोक व्यक्त गरेका थिए । यसपछि देशमा शोकको लहर सुरु भयो र विश्वमा अझै जारी छ । जनरल रावतको निधनमा इजरायल, चीन, पाकिस्तान, रुस, अमेरिका लगायत विश्वभरका नेता तथा सेना प्रमुखले शोक व्यक्त गरेका छन् ।
शोकमा डुबेको भारतले अहिलेसम्म आफ्नो क्षतिको उचित आँकलन गर्न सकेको छैन । भारतका सिपाही नम्बर एकले यस्तो समयमा संसार छाडेका छन् जब भारतले धेरै मोर्चामा चुनौती सामना गरिरहेको छ । एकातिर चीनसँगको सीमामा तनाव छ भने अर्कोतिर पाकिस्तान भारतमा अशान्ति पैदा गर्ने मौका खोजिरहेको छ । तालिबानले अफगानिस्तानमा आफ्नो शिर उठाएको छ, जसले भारतको सुरक्षामा प्रभाव पार्ने निश्चित छ।
भारतको पहिलो चीफ अफ डिफेन्स स्टाफ र विश्वको दोस्रो ठूलो सेनाका कमाण्डर जनरल बिपिन रावतले भारतीय सेनामा परिवर्तनको अवधिलाई प्रतिनिधित्व गरे। उनको नेतृत्वमा भारतीय सैनिकले चिनियाँ सैनिकको आँखा देखे । रुसबाट एस ४०० मिसाइल प्रणाली खरिद गरेर अमेरिकी दबाबलाई पराजित गर्यो। राफेल लडाकु विमान प्राप्त गरेर। विश्वव्यापी राजनीति र कूटनीति भन्दा आफ्नो सैन्य आवश्यकता प्राथमिकता।
जनरल रावत चढेको एमआई–१७ हेलिकप्टरलाई विश्वकै शक्तिशाली र भरपर्दो हेलिकप्टरमा गनिन्छ । भारतका प्रधानमन्त्री पनि त्यसमा यात्रा गर्छन् । यो डबल इन्जिन हेलिकप्टर को दुर्घटना को संभावना धेरै कम छ। जब एउटा इन्जिन बिग्रन्छ, अर्को इन्जिनले कब्जा गर्छ। रावतको हेलिकप्टरलाई उच्च अनुभवी पाइलट ग्रुप क्याप्टेन वरुण सिंहले उडाएको थियो। उनको विशेषज्ञता र अनुभव शंका भन्दा बाहिर छ। यस्तो अवस्थामा मानवीय त्रुटिको सम्भावना निकै कम हुन्छ ।
उड्डयन विशेषज्ञ र रक्षा विश्लेषकहरूले दुर्घटनाको कुनै स्पष्ट कारण देखेका छैनन्। तर, अहिलेसम्म प्राप्त जानकारीका आधारमा हेलिकप्टर दुर्घटना हुनुको कारण खराब मौसम र कम भिजिबिलिटी हुन सक्ने आशंका गरिएको छ । हेलिकप्टर तल उडेको, पाइलटले हेलिप्याड प्रष्ट देख्न नसक्ने र रुखमा हेलिकप्टर ठोक्किने पनि हुन सक्छ ।
एमआई १७ को रोटर पनि धेरै शक्तिशाली छ र विशेषज्ञहरू विश्वास गर्छन् कि यसले धेरै शक्तिशाली थ्रस्ट उत्पादन गर्दछ। पाइलटले रूखहरू नदेखेको हुन सक्छ। यो पनि हुन सक्छ कि हेलिकप्टर जानीजानी बादलमुनि उडेको हो र यो पनि दुर्घटनाको कारण बनेको छ, तर अहिले यी सबै आशंका र अनुमानहरू हुन्। दुर्घटनाको वास्तविक कारण अनुसन्धानपछि मात्र थाहा हुनेछ ।
प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार उनीहरुले ठूलो आवाज सुनेका थिए । हेलिकप्टर रुखमा ठोक्कियो । जहाजमा रहेका मानिसहरूका जलिरहेको शवहरू बाहिर झरिरहेको थियो। जनरल रावतले निलगिरि हिल्सस्थित डिफेन्स सर्भिस स्टाफ कलेज वेलिंगटन पुगेर यहाँका प्राध्यापक तथा विद्यार्थी अधिकारीहरूलाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम रहेको थियो । उनी गन्तव्यबाट दश मिनेट मात्र टाढा थिए।
यो कटु सत्य हो कि जनरल रावत अब हामी माझ छैनन्। भारतले एक दुर्भाग्यपूर्ण दुर्घटनामा आफ्नो सबैभन्दा शक्तिशाली छोरा गुमाएको छ, तर यो क्रूर सत्यको पछाडि केही प्रश्नहरू छन् जसको जवाफ भारतले दिन आवश्यक छ।
यति महत्त्वपूर्ण व्यक्ति बोकेको सुरक्षित र भरपर्दो हेलिकप्टर कसरी दुर्घटना भयो ?
भारतीय सेनाका शीर्ष अधिकारीहरू प्रोटोकल अनुसार यात्रा गर्छन्। यो सुनिश्चित गरिएको छ कि मौसम सही छ। ब्याकअपका लागि हेलिकप्टर राखिएको छ । उडान भर्नुअघि, हेलिकप्टरको प्राविधिक जाँच गरिन्छ र सबै कुराको परीक्षण गरिन्छ। यदि यो सबै भयो भने दुर्घटना कसरी भयो ?
भारतीय सेनाका शीर्ष अधिकारीहरू दुश्मन सेनाहरूको निशाना हुन्। के यो उनीहरुको ष,ड्य,न्त्र हो ?
यसका लागि विदेशी तत्व जिम्मेवार हुन सक्ने सम्भावना न्यून रहेको विज्ञहरू बताउँछन् तर अनुसन्धान प्रतिवेदन नआएसम्म कुनै आशंकालाई नकार्न सकिँदैन ।
जनरल रावत सैन्य सम्पदाको परिवारबाट आएका थिए। ६ वर्षअघि यस्तै एउटा दुर्घटनामा मृ,त्युबाट जोगिएका थिए, तर यसपटक त्यो दिन भारतको थिएन । पहाडमा जन्मेको भारतको छोरोको पर्वतमा नै दुःखद अन्त्य भयो, तर प्रश्न यो छ कि यसलाई दुर्भाग्यपूर्ण दुर्घटना मात्रै मान्ने, आँसु झार्दै अगाडि बढ्ने कि यस्तो ‘दुर्भाग्यपूर्ण दुर्घटना’ हुने व्यवस्था मिलाउने ? ’होइन।
भारतको प्रतिष्ठामा पनि प्रश्न उठेको छ । देश र विश्वले सोध्ने छ कि आफ्नो उच्च सेनापति बनाउन नसक्ने भारतले अत्याधुनिक हेलिकप्टरमा ५० किलोमिटर मात्र सुरक्षित यात्रा कसरी गर्न सक्छ, भारतलाई बाहिरी शक्तिबाट सुरक्षित राख्ने दाबी कसरी गर्न सक्छ ? दैनिक भास्कर
