-बलराम पौडेल
प्रस्तुत लेख चर्तित कथाकार रीता ताम्राकारको दोश्रो कथा संग्रह “दृश्य परिदृश्य” को भाव सारमा आधारित छ। यस लेखमा उहाँको कथा संग्रह “दृश्य परिदृश्य” कथाभाव लाई अति सङ्क्षेपमा बताउने प्रयास गरिएको छ। आफूले भोगेका , समाजमा हुने हिंसा ,अन्याय , अत्याचार जस्ता घटना र समाजमा घटनसक्ने संभावित घटनालाई कथात्मक शिल्प भरेर व्यंग्यात्मक ढंगले व्यक्ति ,समाज र सिङ्गो राष्ट्रप्रती सचेत गराउन खोजिएको कथा संग्रह “दृश्य परिदृश्य”लाई बिभिन्न कोणबाट यस लेखमा प्रस्तुत गर्ने जमर्को गरेको छु।
लेखक परिचय –
कोशि अञ्चलको संखुवासभा जिल्ला चैनपुर ०४,हिटी टोलमा बि.सं २०२२/०२/०९ शनिवारको दिन पिता स्व.श्री सानुकाजी ताम्राकार तथा माता श्रीमति देवीमाया ताम्राकारको कोखबाट जेठो सन्तानको रुपमा भएको थियो। आर्थिक रुपमा कमजोर भएपछि समाज, आफन्त र आफ्नै बाट पनि तिरस्कार, अवहेलना,उपेक्षा धेरै पाएको र त्यो अवस्थामा मन,मष्तिस्क,ह्रदय अत्यन्तै मर्माहत भई भावुकताको सागरमा डुब्दा आफूमा गुम्सिएका विरोधका स्वरहरु सुसाउन नसक्दा त्यसलाई व्यक्त गर्न कागज र कलमको साहारा लिँदै विधार्थी जीवनदेखिनै आफ्ना मनमा उर्लेका भावनाहरु अक्षरको रुपमा छताछुल्ल पार्दै लेखेका कुरा निकै दिन सम्म पटक पटक पढने र च्यात्ने गर्नुभएकी उहाँ यहि समाज र आफन्तको तिरस्कारलाई आख्यानिकरण गर्दै आफूलाई कथाकारका रुपमा दर्याउँदै “तुषारापात ” र ” दृश्य परिदृश्य” जस्ता कथासंग्रह प्रकाशित गर्न सफल हुनुभएको छ।
( रीता ताम्राकार)
कथा संग्रह “दृश्य परिदृश्य” लाई विभिन्न कोणबाट नियाल्दा –
क -पुस्तक सम्बन्ध
कथा संग्रह “दृश्य परिदृश्य” बि सं २०७३ मा प्रकाशित कृति हो । यस किर्तिका बाहिरी आवरण पृष्ठ सहित २४४ पृष्ठ रहेको छ । पहिको संस्करणमा १००१ प्रती प्रकाशित यस पुस्तकमा रमेश श्रेष्ठको आवरण चित्र रहेको छ भने यस पुस्तकको भाषा सम्पादन दिनेश पौडेलद्वारा गरिएको छ।
सुरज व्यन्जनकारद्वारा लेआउट तयार गरिएको यस किर्तिको मुद्रण डि.बि.ओ.प्रेस प्रा.लि. अनामनगर , काठमाडौं द्वारा गरिएको छ। मूल्य रु ३००/- निर्धारण गरिएको यो पुस्तक कथाकारका छोरा निर्मित र छोरी नित्योदितालाई समर्पण गरिएको छ।
वरिष्ठ कवि एवं प्राज्ञ विवश पोखरेलद्वारा “प्रकाशकीय” मन्तव्य , साहित्यकार डा. दयाराम श्रेष्ठद्वारा “रुपान्तरित समाजको प्रतिबिम्ब” शिर्षकमा आफ्नो मन्तव्य , “नेपाली साहित्य रचनामा निरन्तर रुपमा लागिरहेकी एउटी संवेदनशील कथाकार” भनी लेखिएको वरिष्ठ कथाकार माया ठकुरिको शुभकामना मन्तव्य , कथाकार स्वयंका “मनमा तरङ्गित केही भावहरु ” समेटिएको यस किर्तिमा कथाकार रीता ताम्राकारद्वारा रचना गरिएका २७ वटा कथाहरु रहेका छन । पुस्तकको आवरण पृष्ठमा रहेका साहित्यकार परशु प्रधान , साहित्यकार उषा शेरचन र साहित्यकार मनु मन्जिलको शुभकामना मन्तव्यहरु पुस्तकका गहना बनेका छन ।
ख – मूल बिषयबस्तु
कथासंग्रह “दृश्य परिदृश्य” २०७३ सालमा प्रकाशित कृति हो। यो कृतिभित्र -धनी सम्पन्नसाली ब्यक्तिले गरीब दुखी व्यक्तिहरुमाथी दिईने झुटा आश्वासनको कथा , एउटि आमाले आफ्नो सन्तानको भविष्यप्रति गरिने वास्तविक चिन्तनको ब्यथा , आफ्नो स्वार्थ पुरागर्न पुरुषले महिलामाथी गरिने अन्याय ,अत्याचार ,तिरस्कार र अपहेलनाको वास्तविकता , एउटि निर्दोष महिलामाथी आफ्नो लोग्नेले सौता हालेपनी त्यस्तो पुरुषलाई आफ्नै लोग्ने हो भनी उसका हरेक व्यवहार सहनुपर्ने बाध्यताका कथा , आफ्नी आमाको मृत्युपश्चात सौताने आमाबाट पाइने हेलाँ र बुवाबाट पाईने तिरस्कार , वृद्ध अबश्थामा वृद्धवृद्धाले देखाउने यथार्थ ब्यवहार र त्यसबाट घरका अन्य सदस्यले भोग्नुपर्ने यथार्थ भोगाइ , एउटि चेलिले आफ्ना माईती र घरको ईज्जतको लागि आफ्ना हरेक ईच्छा र आकांक्षालाई तिलान्जली दिनुपरेको बेदना , एकाइसौं सताब्दिको परिवर्तित युगमापनी पारिवारिक करकापमा पुरानै रुढीबादी संस्कारलाई अँगाल्नुपर्ने युवायुवतीको बाध्यता , नारीले आफ्नो जीवनको निर्णय आफूले नै गर्न नपाउने र अर्काले गरिदिएको निर्णयलाई स्विकार गरि जिन्दगीभर अर्काको अधिनमा बस्नुपर्ने बाध्यता , एक गरीब जसलाई बिहान बेलुकीको छाक टार्न समेत धौधौ हुन्छ त्यस्तो व्यक्तीको संघर्ष ,त्याग ,सामाजिक काम प्रतिको उदाहरणीय काम , अठार वर्षमा नै श्रीमान् गुमाउन पुगेकी महिलालाई धन सम्पतिको लोभले उसलाई दिइने यातना उसलाई बोलिने छुद्रबोली र एउटि आमाले आफ्नो सन्तानको लागि गर्ने संघर्ष अनि आमाको दुःख र संघर्षको वास्तविक कहानी बुझेर आफू लगनशील बनी आमाको सपना साकार पार्ने छोरिको कथाहरु समेटिएको छ।
( बलराम पौडेल )
यो भन्दाअझै रोचक र मार्मिक कथाहरु पनि यस पुस्तकमा रहेका छ्न। जसमध्ये – हाम्रो समाजमा घटदै आएका बलात्कारी घटनाका कथाहरु , सन्तानबिहिन महिलामा हुने मातृत्व र आमा गुमाएको बच्चामा हुने आमाप्रतिको स्नेह (दुईबिच हुने आफ्नोपनको ) कथा , आफू उच्च क्षिक्षा हासिल गरि धनाढ्य परिवारमा जीवन ब्यतित गरेपनी धन भन्दा आफ्नो अस्तित्व ठुलोमानी आफू आफ्नै अस्तित्वमा बाँच्न चाहने नारिको कथा , आफ्ना सन्तानको पालन पोषणकालागि आफ्नो शारिर बेच्ने महिलाले बेस्याको उपाधी पाउने र तिनै महिलालाई भोग्ने समाजका गण्यमान्य सभ्यसम्पन पुरुषलाई कुनै घृणा नगरि समाजका उच्च व्यक्तित्व देख्ने (एउटै कामको दोषमा महिला र पुरुषबिच हेरिने दृष्टि ) हाम्रो समाजको वास्तविक कथा, आफूलाई कर्म दिने बुवाआमा र जन्मदिने बुवाआमा अलगअलग भएको युवाले आफूलाई जन्मदिने बुवाआमा अर्कै हुन भन्ने थाहा पाएपछी दुबै बुवाआमा बिच
छोराको कर्तब्यको तालमेल मिलाएर राख्ने युवाको कथा , आफ्नो कर्तब्यबाट पन्छिँदै जाँड रक्सी पिएर मात्ने बुवा, आफू आफ्ना परिवारको समस्या हलगर्न आफ्नी आमाको काँधमा काँध मिलाएर माटोसँग संघर्ष गर्ने एक बालिकाको कथा , स्थायी बन्ध्याकरण गरेको पुरुषको अप्रेसन फेल भइ उसकी श्रीमती दुई जिउकी हुँदा आफ्नो अप्रेसन सफल भएको नभएको परीक्षण नगरिकन श्रीमतीको चरित्रमाथी दोष लगाउने पुरुष र आफू निर्दोष हुँदापनी दोषी ठहरिएर गर्भपतन गर्नबाट जोगाउँदै सन्तानको जन्मदिई आफ्नो मातृत्वप्रति बिजय प्राप्त गर्नसक्ने नारिको कथा , धर्मको नाममा समाजको वातावरणमा धोनी प्रदुषण गराई चर्को स्वरमा भजनकिर्तन गर्ने समाजको वास्तविकता झल्किएको कथा र घरमा श्रीमती हुँदाहुँदै परस्त्रीमा लागेको युवाले अर्कि महिला दुईजिउकी भएपछी ऊबाट न्यायमाग्दा युवाबाट नारिप्रति गरिने अभद्र व्यवहार , आफ्नो अबैध सन्तान जन्माउनको लागि लागि एउटि नारीले भोग्नुपर्ने दुखका वृतान्त र सोही नारीबाट जन्मेको सन्तानले सो बुवाप्रती देखाएको सदभावको कथाहरुले सजिएको छ यो कृति ।
आफ्नो घरायसी ब्यवहारको पिरले आफ्नो उमेरभन्दा धेरै बूढो देखिने युवाको वास्तविक कथा रहेको यस किर्तिमा साथिको लहैलहैमा लाग्दा सोझो युवाले बिनागल्ती भोग्नुपरेको सजायको कथा , द्वन्दकालमा निर्दोष जनताले भोग्नुपरेको दु:ख र पिडाका वास्तविक कथा , एक महिलाको हक अधिकार दिलाउनको लागि आफ्नो भविस्यलाई समेत चुनौती दिएर निस्वार्थ भावनाले उसलाई बर्बादिको खाडलमा जाकिनबाट रोक्ने,अभावको मारमा पिल्सिएर बिसङ्गतिको भासमा डुब्नबाट जोगाउने र बिस्थापित हुनबाट जोगाएर स्थापित गराउने महिलाको कथा , आफ्ना क्षणिक स्वार्थ पूरा गर्नकालागी आफ्ना सासूआमालाई बोझ सम्झेकी बुहारी सासूले घर छाडेर गएपछी सासूको महत्व बुझि सासू आफ्नो परिवारको श्रीपेच रहेको बुझेर पुनः आफ्नै घरमा ल्याएर राख्ने बुहारीको कथा , वैवाहिक जीवनमा बाँधिनकोलागि जन्ममिती तिथि र चिनालाई हेर्नुभन्दा मानिसको आचरण र चरित्रलाई हेर्नुपर्छ भन्ने कथा , आफ्नो र बालबच्चाको जीवनयापनका लागि एकल महिलाले गर्नुपरेको चुनौती र संघर्षलाई बुझ्ननखोजी एकल महिलालाई ढोकाबिनाको घरसँग तुलनागर्ने हाम्रो समाजको यथार्थ कथा, नारी हक हितकालागि भासण गर्ने, विभिन्न पत्रपत्रिकामा आफ्ना लेखहरु प्रकाशित गर्ने र आफ्नै घरमा नारीअधिकारलाई दबाब गर्ने , समाजसेवीको खोक्रो पगरी ओढेर बोलीमा एउटा व्यवहारमा अर्को गर्ने दोहोरो चरित्र भएको पुरुषको कथा र अनपढ ,असक्षम व्यक्तिलाई घरपरिवार र समाजले हेर्ने दृष्टिकोण र सोही व्यक्ति सक्षम बनेपछी समाजले हेर्ने फरक दृष्टिकोणको बारेमा लेखिएका कथाहरु पनि रहेकाछन।
ख – सन्देश
“दृश्य परिदृश्य ” कथा संग्रह हाम्रो समाज घटेका घटनालाई उजागर गरिएको , हुनसक्ने सम्भावित घटनालाई काल्पनिक गरिएको कथाहरु भएकाले यस संग्रहले समाजमा सकारात्मक सन्देश सम्प्रेषण गर्न सक्दछ। यस संग्रहमा भएका कथा मानिसका प्रत्यक्ष जीवनसँग मेल खाने भएकाले उक्त व्यक्तिमा कथाको प्रभाबले आफूमा मनोबल बढेर समस्यासँग हटेर होइन डटेर सामना गर्नसक्ने क्षमताको वृद्धि हुनेछ। कुलत र बिसङ्गतिमा लागेका व्यक्तिलाई यस संग्रहमा रहेका कथाले सचेत गराई सुमार्गमा डोर्याउन सक्ने सम्भावना रहेको देखिन्छ। हरेक दृस्टीले हेर्दा कथा संग्रहमा समेटिएका कथाहरुले समाजमा रहेका विभिन्न थर
ग – भाषा शैलि
तत्सम , तद्भब र आगन्तुक तिनै थरिका शब्दहरुको प्रयोग गरिएको यस संग्रहमा साहित्यिक शब्दहरुको प्रयोग बढी भएको पाईन्छ। हुनत कथामा साहित्यिक शब्दहरुको प्रयोग नभएमा ती कथा कथा नभई सपटा बन्दछन। ताम्राकारले आफ्ना कथाहरुलाई सपटा बन्नबाट बचाउनकालागी र कथालाई कथासाहित्यमा दर्याउनकालागी यस संग्रहका कथाहरुमा साहित्यिक शब्दहरुको प्रयोग गरेको भेटिन्छ। प्रतेक कथा सुहाउँदो कथा शैली , शिल्प र शब्द संयोजनले गर्दा कथासाहित्यका पाठकहरुले यो संग्रहबाट लाभान्वित हुनेछ्न, निरास बन्नेछैनन।
घ -किर्तिको नाम
संग्रहमा राखिएको नाम दृश्य परिदृश्य सोझो अर्थमा बुझ्न सकिन्छ। दृश्यको अर्थ प्रस्टसँग देखिएको हुन्छ भने परिदृश्यको अर्थ छाँयामा देझिएको हुन्छ।उक्त संग्रहमा समेटिएका कथाहरु हाम्रो समाजमा प्रष्ट देखिएका , भोगिएका घटनाका कथाहरु र कुनै कथाका घटनाहरु घटेरपनी बाहिर प्रष्ट नदेखिने भित्र नै ओझेलमा रहने खालका कथाहरु भएकाले कथा र कृतीको नाममा मेल खान गएको छ।
उपसंहार
” दृश्य परिदृश्य ” कथा संग्रह चर्चित कथाकार रीता ताम्राकारद्वारा २०७३ सालमा प्रकाशित हाम्रो समाजमा भएका सामाजिक विकृति , बिसंगती र रुढीबादी परम्परालाई बडो राम्रोसँग उधिनेर लेखिएको ज्यादै मार्मिक कथा संग्रह हो । यो संग्रहमा समेटिएका कथाहरुले मानिसका विभिन्न पक्षलाई उजागर गरेको छ । यी कथा पढेपछी कथाका पात्रहरु पाठकको आँखा अगाडि हुँदै मन भित्र बस्छन र पाठकका नयनबाट अश्रुधारा बगाउन थाल्दछन। समग्रमा भन्नुपर्दा रीता ताम्राकारको यो कृति कथासाहित्यका पाठकहरुका लागी अति उपयोगी कृति र नेपाली साहित्यको उत्कृष्ट किर्ती तथा पाठकप्रिय कृतिमा पर्दछ।
सन्दर्भ सामाग्री
रीता ताम्राकार (“दृश्य परिदृश्य” २०७३ प्रथम सं )
पुर्वाञ्चल साहित्य प्रतिष्ठान , विराटनगर
पुस्तक प्रकाशन माला – ६१
ताजा समाचार लोकप्रिय थाहा रेडियो
